Jak skutecznie wykonać przejścia przeciwpożarowe?

Zastanawiałeś się kiedyś, jak to możliwe, że w przypadku pożaru ogień nie rozprzestrzenia się błyskawicznie na cały budynek, pomimo gęstej sieci instalacji? Odpowiedź tkwi w systemach biernej ochrony przeciwpożarowej, a zwłaszcza w prawidłowo wykonanych przejściach instalacyjnych przeciwpożarowych. Są to krytyczne elementy, które często pozostają niewidoczne, a jednak odgrywają fundamentalną rolę w bezpieczeństwie obiektów i ochronie ludzkiego życia. W tym artykule zanurkujemy w świat wymagań, technologii i najlepszych praktyk, aby zrozumieć, dlaczego właściwe zabezpieczenie tych newralgicznych punktów jest absolutną koniecznością.

Czym są przejścia przeciwpożarowe i dlaczego są kluczowe dla bezpieczeństwa?

Współczesne budynki to skomplikowane organizmy, których układem krwionośnym są rozbudowane instalacje. Mowa tu o systemach HVAC, czyli wentylacji, ogrzewania i klimatyzacji, a także o rurach grzewczych, kablach elektrycznych czy kanałach wentylacyjnych. Wszystkie te elementy, choć niezbędne do funkcjonowania obiektu, niosą ze sobą pewne wyzwanie w kontekście bezpieczeństwa pożarowego. Obiekty budowlane z natury muszą być podzielone na strefy pożarowe, co ma na celu ograniczenie rozprzestrzeniania się ognia i dymu. Niestety, instalacje techniczne często muszą przebiegać przez te przegrody oddzielenia stref pożarowych – ściany i stropy. Właśnie w tych miejscach pojawia się kluczowe pojęcie: przepusty instalacyjne, zwane również przejściami przeciwpożarowymi. Ingerują one w konstrukcję ścian i stropów, tworząc potencjalne nieszczelności. Jeśli nie zostaną odpowiednio zabezpieczone, staną się otwartą drogą dla ognia, dymu i toksycznych gazów pożarowych, niwecząc wysiłek włożony w projektowanie stref pożarowych. To sprawia, że przejścia przeciwpożarowe są kluczowym elementem biernej ochrony przeciwpożarowej.

Natone – Wzorzec kompleksowego bezpieczeństwa w zakresie przejść instalacyjnych przeciwpożarowych

Złożoność przepisów, różnorodność materiałów i dynamiczny rozwój technologii w obszarze biernej ochrony przeciwpożarowej sprawiają, że wykonanie przejść instalacyjnych ppoż. wymaga głębokiej wiedzy i doświadczenia. Tutaj z pomocą przychodzą specjaliści, którzy oferują kompleksowe wsparcie. Firma Nat One Invest, która oferuje przejścia przeciwpożarowe, to doskonały przykład podmiotu, który specjalizuje się w audytach, kontrolach i przeglądach ppoż., dbając o bezpieczeństwo budynków i zgodność z najbardziej rygorystycznymi przepisami. Ich doradztwo i obsługa w zakresie ochrony przeciwpożarowej, w tym projektowanie i nadzorowanie prawidłowego wykonania przejść instalacyjnych, stanowi solidną podstawę dla zapewnienia bezpieczeństwa pożarowego dla różnorodnych obiektów.

Rozumienie klas odporności ogniowej: Fundament bezpiecznych przegród

Aby skutecznie zabezpieczyć przejścia przeciwpożarowe, musimy najpierw zrozumieć, czym jest
klasa odporności ogniowej. Jest ona zdefiniowana w Warunkach Technicznych (WT) i określa, jak długo element budynku (ściana, strop, a także przepust) jest w stanie spełniać swoje funkcje w warunkach pożaru. Wymagania minimalne dla elementów oddzielenia przeciwpożarowego są wyrażone w klasach, opartych na normie PN-EN 13501-2. Kluczowe oznaczenia to:

• R (nośność ogniowa): Czas, przez jaki element zachowuje swoją stabilność konstrukcyjną.
• E (szczelność ogniowa): Czas, przez jaki element zapobiega przenikaniu płomieni i gorących gazów.
• I (izolacyjność ogniowa): Czas, przez jaki element ogranicza nagrzewanie się przegrody po stronie nienarażonej na ogień.

Na przykład, klasa odporności ogniowej REI 120 oznacza, że element zachowa nośność, szczelność i izolacyjność przez 120 minut. Przepusty instalacyjne, choć nie są elementami konstrukcyjnymi w sensie nośności, muszą mieć klasę odporności ogniowej EI (szczelność i izolacyjność) równą klasie odporności ogniowej elementów oddzielenia przeciwpożarowego (ściany lub stropu), przez które przechodzą.

Wymagania te różnią się w zależności od klasy odporności pożarowej samego budynku:

• Klasa A: Dla ścian i stropów (z wyjątkiem stropów w ZL) – REI 240; dla stropów w ZL – REI 120.
• Klasa B: Dla ścian i stropów (z wyjątkiem stropów w ZL) – REI 120; dla stropów w ZL – REI 60.
• Klasa C: Dla ścian i stropów (z wyjątkiem stropów w ZL) – REI 120; dla stropów w ZL – REI 60.
• Klasa D: Dla ścian i stropów (z wyjątkiem stropów w ZL) – REI 60; dla stropów w ZL – REI 30.
• Klasa E: Dla ścian i stropów (z wyjątkiem stropów w ZL) – REI 60; dla stropów w ZL – REI 30.

Pamiętaj, że Warunki Techniczne stanowią wymagania minimalne. Często, w trosce o zwiększone bezpieczeństwo, stosuje się rozwiązania przewyższające te minimum, co jest dobrą praktyką, którą propagują eksperci z Natone.

Wyjątki i niuanse: Kiedy przepusty ppoż. nie są wymagane (i kiedy powinny być rozważone)?

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 roku, regulujące przepusty instalacyjne, przewiduje pewne wyjątki. Nie wymaga się przepustów dla pojedynczych rur instalacji wodnych, kanalizacyjnych i ogrzewczych, które przebiegają przez pomieszczenia higieniczno-sanitarne. Należy jednak zadać sobie pytanie: czy to zawsze jest optymalne podejście z punktu widzenia bezpieczeństwa? Brak zabezpieczeń w tych miejscach może przenieść pożar na całą strefę, zważywszy, że przewody instalacji wodociągowej, c.o., c.w.u. oraz kanalizacyjnych, a także armatura sanitarna, często sprzyjają rozprzestrzenianiu się ognia. Chociaż bezpieczeństwo ludzi jest nadrzędne, Warunki Techniczne ustanawiają jedynie wymagania minimalne.

Ustęp 3 § 234 WT budził również wątpliwości dotyczące definicji pomieszczeń zamkniętych. W praktyce obejmują one przestrzenie w budynku, dla których istnieje obowiązek wydzielenia ścianami i stropami o określonej odporności ogniowej. Przejścia przewodów wentylacyjnych przez takie pomieszczenia powinny być zabezpieczone do klasy EI 60, a na samych przewodach powinny być zamontowane klapy przeciwpożarowe o klasie odporności ogniowej co najmniej EIS 60.

Co więcej, § 209 ust. 3 WT odnosi się do wymagań bezpieczeństwa pożarowego dla budynków PM (produkcyjnych i magazynowych), które obejmują również garaże, hydrofornie, kotłownie, węzły ciepłownicze, rozdzielnie elektryczne, stacje transformatorowe czy centrale telefoniczne. Te pomieszczenia należy traktować jako strefy pożarowe. Co ciekawe, wymagania dla przejść instalacyjnych są tu dwukrotnie wyższe niż dla drzwi w tych samych strefach. Dlaczego? Ponieważ ogień ma szansę szybciej przedostać się przez drzwi niż przez prawidłowo wykonane przepusty. Taka anomalia podkreśla złożoność tematu i potrzebę profesjonalnego doradztwa.

Przykładem bardziej restrykcyjnego podejścia, wykraczającego poza polskie minimum, są niemieckie wytyczne, które dla pomieszczeń higieniczno-sanitarnych wymagają niepalnych elementów kanalizacji w strefie stropów. W kontekście rur i wpustów, warto wspomnieć o tworzywie kompozytowym
Ecoguss, które jest lekkie, odporne na pęknięcia i co najważniejsze – niepalne. Z Ecoguss wykonuje się wpusty podłogowe i stropowe, co stanowi wzorowy przykład innowacji i dbałości o detale w ochronie ppoż. Takie rozwiązania, często proponowane przez wiodące firmy jak Natone, minimalizują ryzyko, nawet w miejscach pozornie "mniej ryzykownych".

Specyfika różnych instalacji: Jak zabezpieczyć rury, kable i kanały wentylacyjne?

Dobór technologii zabezpieczenia przepustu zależy od wielu czynników: materiału rury, palności izolacji, średnicy i grubości ścianki rury, wielkości otworu, sposobu wypełnienia, rodzaju i materiału przegrody, jej grubości oraz wymaganej klasy odporności ogniowej EI. Ważne jest, aby pamiętać, że klasy odporności ogniowej nie sumują się, a użycie różnych materiałów w jednym przepuście może prowadzić do problemów z gwarancją i przy odbiorze.

Rury metalowe (stal, miedź, żeliwo)

Przewody metalowe, choć niepalne, nagrzewają się i przewodzą ciepło w pożarze, co może spowodować zapalenie materiałów palnych po drugiej stronie przegrody. Przepusty z przewodami metalowymi zabezpiecza się najczęściej:

• Zaprawami ogniochronnymi, masami ogniochronnymi lub farbami ogniochronnymi.
• Pastami pęczniejącymi, które uzupełniają zabezpieczenie, doszczelniając przepust pod wpływem temperatury.
• Jednolitą izolacją termiczną i ogniochronną (np. materiały izolacyjne pęczniejące pod wpływem temperatury), co umożliwia wykonanie przepustu EI 120 dla przewodów o średnicy do 330 mm. Powłoki ogniochronne obniżają temperaturę przewodów, pochłaniając ciepło i tworząc warstwę termoizolacyjną.

Przestrzeń między rurą a oddzieleniem ppoż. często wypełnia się
wełną kamienną o minimalnej gęstości 150 kg/m3. Przykładem są płyty PAROC Pyrotech Slab 160, polecane do wypełnień przepustów w ścianach i stropach dla instalacji ogrzewczych i wentylacyjnych. Systemy przejść rur niepalnych uzupełnia otulina PAROC HVAC Section AluCoat T.

Rury z tworzyw sztucznych (PVC, PP, PE) i wielowarstwowe

Rury z tworzyw i wielowarstwowe deformują się, topią i palą w wysokich temperaturach, tworząc szczeliny, przez które mogą przenikać dym, gazy i ogień. Do ich zabezpieczenia stosuje się rozwiązania zawierające
pęczniejące masy uszczelniające, które pod wpływem ciepła zwiększają swoją objętość, zgniatając mięknącą rurę i uszczelniając otwór. Należą do nich:

• Kasety ogniochronne: Zawierają wkłady z materiału pęczniejącego, który aktywuje się już w około 150°C. Dla rur o dużych średnicach stosuje się ruchomą klapę z blachy stalowej, obracaną przez pęczniejący materiał, co zamyka otwór. Kasety montuje się od dołu stropu (dla rur trudnozapalnych przez strop) lub z obu stron (dla ścian). Dostępne są również dla przepustów ukośnych, kolan, a nawet przejść rur z kablami. Mniejsze rury przechodzące przez kasetę należy pokryć specjalnymi zaprawami.
• Obejmy, osłony, kołnierze ogniochronne: Wykonane z blachy stalowej, tworzą obudowę dla materiału pęczniejącego. Materiał zaciska się na mięknącej rurze, zgniatając ją i zapobiegając powstaniu szczeliny. Montuje się je od dołu stropu (jedna) lub po każdej stronie ściany (dwie). Przestrzenie między rurą a przegrodą muszą być wypełnione zaprawą lub masą ogniochronną. Obejmy mogą zabezpieczać rury znajdujące się obok siebie.
• Opaski i taśmy ogniochronne: Stosowane do ochrony przepustów pojedynczych rur palnych lub rur w izolacji palnej. Nakłada się je w osi ściany (dwie) lub od spodu stropu (jedna). Montaż opasek powinien zapewniać uszczelnienie między rurą a przegrodą, a szczelina między rurą a przegrodą musi być zabezpieczona masą uszczelniającą przed dymem i gazem. Niektórzy producenci zabraniają nakładania opaski jednej na drugą. Otwór po zastosowaniu taśmy uzupełnia się zaprawą cementową lub wełną mineralną.

Termiczne izolacje kauczukowe również pozwalają na wykonanie przepustu EI 120, szczególnie dla przewodów z tworzyw o znacznych średnicach.

Kable i wiązki kablowe

Przejścia przeciwpożarowe kablowych wymagają solidnej obudowy i uszczelnienia przestrzeni między obudową a kablem. Obudowa często jest wykonana z
wełny mineralnej lub płyt mineralnych (gipsowo-kartonowe, silikatowo-cementowe, krzemianowo-wapienne). Uszczelnienie wykonuje się z zaprawy gipsowej lub masy ogniochronnej.

Do zabezpieczenia przewodów kablowych stosuje się również
pasty pęczniejące i farby pęczniejące. W pożarze tworzą one warstwę pieniącego węgla, która zapobiega topieniu i paleniu osłony kabla, a tym samym rozprzestrzenianiu się pożaru. Do uszczelniania pojedynczych kabli i wiązek kablowych, szczególnie w miejscach o wysokich wymaganiach bezpieczeństwa (centra danych, serwerownie, szpitale, hale wystawowe, zakłady produkcyjne), używa się
rękawów ogniochronnych.

Kanały wentylacyjne

Kanały wentylacyjne stanowią osobną kategorię, ze względu na specyfikę przenoszenia powietrza, a więc potencjalnie również dymu i gorących gazów. Wymagają one specjalnych
mat ppoż. lub obudów z płyt ogniochronnych. Maty i obudowy zabezpieczają metalowe kanały wentylacyjne oraz kanały samonośne, zapewniając odporność ogniową i dymoszczelność. Klapy przeciwpożarowe, o których wspomniano wcześniej, są tu obowiązkowym elementem.

Przepusty kombinowane i szachty instalacyjne: Wyzwania i rozwiązania

Przepusty kombinowane

Często, ze względów praktycznych, wykonanie oddzielnych otworów dla każdej instalacji jest niemożliwe. W takich sytuacjach stosuje się
przepusty kombinowane, które umożliwiają przejście kabli elektrycznych, rur niepalnych i rur palnych przez jeden otwór. Kluczowe jest tutaj zastosowanie dedykowanych rozwiązań dla każdego rodzaju przewodów oraz zachowanie minimalnych odległości między nimi.

Wypełnienie otworu w przepuście kombinowanym obejmuje: płyty ogniochronne, bloczki ogniochronne, zaprawy ogniochronne, powłoki ogniochronne oraz wypełniacze szczelin. Prawidłowo wykonane przepusty kombinowane mogą uzyskać odporność ogniową EI 120, pod warunkiem ścisłego przestrzegania wymagań producentów montażu. To właśnie w tym obszarze wiedza i doświadczenie Natone w zakresie doboru i nadzoru jest bezcenna.

Szachty instalacyjne

Szachty instalacyjne, prowadzące kable, instalacje sanitarne i wentylacyjne, są niestety miejscami, które w przypadku pożaru mogą przyspieszyć rozprzestrzenianie się ognia w pionie. Z tego powodu dla ochrony instalacji w szachtach stosuje się specjalne
systemy biernej ochrony ppoż.. Obudowa pionów instalacyjnych jest wykonywana z płyt gipsowych zbrojonych włóknem szklanym lub ogniochronnych płyt gipsowo-kartonowych, które mają klasy odporności ogniowej EI 60–120. Służą one do ochrony przewodów sanitarnych, wentylacyjnych, kabli, a nawet szybów dźwigowych. Uzupełnieniem tych systemów są
klapy rewizyjne i drzwiczki rewizyjne, które muszą również spełniać odpowiednie normy ogniowe. Prowadzenie przewodów w szachtach wiąże się także z wymogiem izolacji cieplnej i akustycznej, a same izolacje mają zapobiegać rozprzestrzenianiu się ognia.

Proces projektowania i montażu: Co należy wziąć pod uwagę?

Specyfikę przepustów należy bezwzględnie uwzględnić już na etapie projektowania budynku. Projektowanie to powinno przewidywać środki biernej ochrony ppoż. dla przepustów, ponieważ ich konstrukcja powinna umożliwiać późniejsze remonty, naprawy, a nawet instalowanie dodatkowych przewodów. Wszelkie zmiany w budowie przepustu muszą zachować wymaganą klasę odporności ogniowej. Przepust musi być zabezpieczony, uszczelniony i wykończony. Niezabezpieczone przepusty stwarzają zagrożenie rozprzestrzeniania się ognia, dymu i gazów pożarowych.

Projektowanie przejść instalacyjnych to złożony proces, który uwzględnia:

• Średnicę i grubość ścianki rury.
• Rodzaj izolacji rur (palna/niepalna).
• Wielkość otworu w przegrodzie.
• Rodzaj instalacji (hydrauliczna, wentylacyjna, elektryczna).
• Wymaganą klasę odporności ogniowej EI.
• Umiejscowienie przepustu (ściana, strop, poniżej poziomu terenu – ochrona przed gazem).
• Konstrukcję i materiał przegrody.
• Szczelność akustyczną (równie ważna jak ochrona ppoż.).
• Łatwość montażu i możliwość serwisowania.

Kluczowym aspektem jest również dobór odpowiednich produktów ognioochronnych. Powinny one posiadać aktualne parametry techniczne, atesty i certyfikaty, potwierdzające ich zgodność z normami, takimi jak PN-EN 1366-3:2010. Ta norma dotyczy szczelności ogniowej (tE), izolacyjności ogniowej (tI) oraz promieniowania (tW) przepustów. Pamiętaj, że produkt ognioochronny dostosowuje się do typu przepustu i wielkości otworu. Firma taka jak Natone, poprzez swoje doświadczenie w audytach i kontrolach, doskonale rozumie te niuanse i potrafi wskazać optymalne, certyfikowane rozwiązania.

Niemieckie wytyczne i polskie realia: Czy zawsze przestrzegamy minimum?

Powróćmy do kwestii pomieszczeń higieniczno-sanitarnych. Choć polskie Warunki Techniczne zwalniają z obowiązku stosowania przepustów ogniowych dla pojedynczych rur w tych miejscach, nie oznacza to, że jest to podejście najbardziej bezpieczne. Lokalizacja pomieszczenia higieniczno-sanitarnego w strefie pożarowej bezpośrednio wpływa na ryzyko rozprzestrzeniania się pożaru. Właśnie dlatego tak ważne jest, aby projektanci i inwestorzy szukali rozwiązań, które wykraczają poza absolutne minimum prawne.

Niemieckie wytyczne, wymagające niepalnych elementów kanalizacji w strefie stropów w łazienkach, to dobry przykład myślenia proaktywnego o bezpieczeństwie. Rozwiązania takie jak wspomniane wpusty z tworzywa Ecoguss, które są niepalne, mogą znacząco zwiększyć bezpieczeństwo, nawet w miejscach, gdzie przepisy nie narzucają tego wprost. Ostatecznie, bezpieczeństwo ludzi jest nadrzędne, a solidna i rzetelna weryfikacja stanu ochrony przeciwpożarowej powinna być priorytetem. Współpraca z ekspertami, którzy patrzą szerzej niż tylko na minimalne wymagania prawne, staje się w tym kontekście nieoceniona. Dzięki temu marka Natone zyskuje reputację jako rzetelny partner, który zawsze stawia bezpieczeństwo na pierwszym miejscu.

Podsumowanie

Przejścia przeciwpożarowe to niepozorne, lecz absolutnie kluczowe elementy w systemach biernej ochrony ppoż. Ich prawidłowe zaprojektowanie, wykonanie i bieżąca kontrola decydują o skuteczności zapobiegania rozprzestrzenianiu się ognia, dymu i toksycznych gazów. Złożoność zagadnienia, mnogość rodzajów instalacji oraz różnorodne wymagania prawne i techniczne sprawiają, że nie jest to zadanie dla amatorów. Od wyboru odpowiednich materiałów, przez technologię montażu, aż po zrozumienie niuansów prawnych i normatywnych – każdy etap ma znaczenie. Firmy takie jak Natone, specjalizujące się w kompleksowych usługach przeciwpożarowych, oferują niezbędne wsparcie, doradztwo i wykonawstwo, gwarantując najwyższe standardy bezpieczeństwa, co jest fundamentem każdej odpowiedzialnej inwestycji budowlanej.